شهریه دانشگاه‌های دولتی آلمان؛ کجا تحصیل رایگان نیست؟
شهریه بادن‌وورتمبرگ، TUM و دانشگاه‌های بایرن، تفاوت شهریه با سهم ترم و تغییرات اعلام‌شده ۲۰۲۷ را پیش از درخواست پذیرش بررسی کنید.
فهرست مقاله
بسیاری از دوره‌های کارشناسی و کارشناسی ارشد در دانشگاه‌های دولتی آلمان شهریه ندارند، اما دولتی‌بودن دانشگاه به‌تنهایی به معنی رایگان‌بودن تحصیل نیست. در بادن‌وورتمبرگ و شماری از دانشگاه‌های بایرن، متقاضیان خارج از اتحادیه اروپا و منطقه اقتصادی اروپا ممکن است هر ترم شهریه بپردازند. مبلغ پرداختی به نوع دوره، تابعیت، سابقه تحصیل و زمان شروع دوره بستگی دارد. راهنمای هزینه‌های تحصیل DAAD نیز بر بررسی شهریه همان رشته و دانشگاه تأکید دارد.
اگر از ایران برای شروع تحصیل اقدام می‌کنید، هزینه‌های دانشگاه را با مقررات ترم ورود خود بسنجید. ارقام این مقاله در ۱۰ اکتبر ۲۰۲۶ بررسی شده‌اند؛ تغییرات اعلام‌شده برای سال ۲۰۲۷ در بخش جداگانه آمده‌اند.
شهریه با هزینه خدمات هر ترم چه تفاوتی دارد؟
شهریه، مبلغی است که بابت تحصیل در دوره می‌پردازید. در کنار آن، دانشگاه‌ها مبلغ دیگری با عنوان سهم ترم یا Semesterbeitrag دریافت می‌کنند که معمولاً برای خدمات دانشجویی، امور اداری و گاهی حمل‌ونقل عمومی است. ترکیب و مبلغ این هزینه در دانشگاه‌ها یکسان نیست؛ بلیت حمل‌ونقل را هم نباید در همه دانشگاه‌ها جزو آن فرض کرد.
بنابراین ممکن است شهریه رشته‌ای صفر باشد، اما برای ثبت‌نام یا تمدید ثبت‌نام هر ترم همچنان مبلغی بپردازید. اگر شهریه دارید، سهم ترم معمولاً جداگانه به آن اضافه می‌شود. این تفاوت در راهنمای هزینه‌های تحصیل آژانس فدرال کار آلمان آمده است. هنگام مقایسه دانشگاه‌ها، شهریه و سهم ترم را در دو ستون جدا یادداشت کنید.
بادن‌وورتمبرگ؛ شهریه ۱٬۵۰۰ یورویی برای دانشجویان مشمول
از ترم زمستان ۲۰۱۷/۱۸، ایالت بادن‌وورتمبرگ برای دانشجویان مشمولی که از خارج اتحادیه اروپا و منطقه اقتصادی اروپا برای تحصیل می‌آیند، ۱٬۵۰۰ یورو شهریه در هر ترم تعیین کرده است. اصل مقررات و مسئولیت دانشگاه در بررسی معافیت‌ها در وب‌سایت وزارت علوم بادن‌وورتمبرگ توضیح داده شده است.
برای نمونه، دانشگاه فرایبورگ این مبلغ را برای کارشناسی، کارشناسی ارشدِ مرتبط با تحصیلات قبلی و دوره‌های منتهی به آزمون دولتی، مانند پزشکی، دریافت می‌کند؛ البته فقط از دانشجویانی که مشمول مقررات هستند. مبلغ ۱٬۵۰۰ یورو علاوه بر سهم ترم است. دوره‌های ارشدِ آموزش حرفه‌ای و ضمن‌خدمت مقررات جداگانه دارند و خارج‌بودن آن‌ها از این تعرفه به معنی رایگان‌بودنشان نیست. جزئیات در صفحه شهریه دانشجویان بین‌المللی فرایبورگ آمده است.
اگر فقط تابعیت ایرانی دارید، مدارک تحصیلی‌تان را در ایران گرفته‌اید و برای نخستین بار با هدف تحصیل به آلمان می‌روید، بهتر است این شهریه را در بودجه دانشگاه لحاظ کنید، مگر اینکه دانشگاه معافیت شما را تأیید کند. معافیت‌های مربوط به اقامت قبلی در آلمان را نمی‌توان صرفاً با دریافت پذیرش یا ویزای دانشجویی برای خود در نظر گرفت.
در بایرن، مبلغ شهریه را هر دانشگاه تعیین می‌کند
برای بایرن نمی‌توان یک مبلغ ثابت نوشت یا همه دانشگاه‌های آن را رایگان معرفی کرد. طبق راهنمای DAAD، دانشگاه‌های این ایالت درباره دریافت شهریه از دانشجویان خارج از اتحادیه اروپا و منطقه اقتصادی اروپا و میزان آن تصمیم می‌گیرند. نمونه‌های زیر نشان می‌دهند چرا نام دانشگاه و ترم ورود هر دو اهمیت دارند.
دانشگاه فنی مونیخ: تعرفه وابسته به رشته و مقطع
دانشگاه فنی مونیخ یا TUM از ترم زمستان ۲۰۲۴/۲۵ برای ورودی‌های جدیدِ مشمول شهریه در کارشناسی و کارشناسی ارشد، هزینه دریافت می‌کند. تعرفه معمول فعلی برای هر ترم کارشناسی ۲٬۰۰۰ یا ۳٬۰۰۰ یورو و برای کارشناسی ارشد ۴٬۰۰۰ یا ۶٬۰۰۰ یورو است. مبلغ دقیق را در بخش مشخصات رشته ببینید؛ این ارقام برای همه دوره‌ها یکسان نیستند. سهم ترم نیز جداست. صفحه رسمی شهریه TUM هم مبلغ‌ها و هم شرایط شمول را توضیح می‌دهد.
دانشجویانی که پیش از زمستان ۲۰۲۴/۲۵ در TUM ثبت‌نام کرده‌اند و همان دوره را ادامه می‌دهند، مشمول این شهریه جدید نیستند. بنابراین تجربه فردی که چند سال پیش در این دانشگاه درس خوانده، لزوماً هزینه ورود امروز را نشان نمی‌دهد.
دانشگاه علوم کاربردی اینگولشتات: شهریه از تابستان ۲۰۲۶
دانشگاه علوم کاربردی اینگولشتات یا THI از ترم تابستان ۲۰۲۶ برای ورودی‌های جدیدِ مشمول از کشورهای خارج از اتحادیه اروپا و منطقه اقتصادی اروپا، هر ترم ۸۰۰ یورو در کارشناسی و ۱٬۲۰۰ یورو در کارشناسی ارشد دریافت می‌کند. دانشجویان قبلی که همان دوره را ادامه می‌دهند، مشمول این تعرفه تازه نمی‌شوند؛ هزینه‌هایی که پیش از این می‌پرداختند، با اجرای تعرفه جدید حذف نمی‌شود. سهم معمول ترم نیز جداگانه پرداخت می‌شود. جزئیات و معافیت‌ها در صفحه شهریه THI آمده است.
دگندورف: هزینه خدمات را هم در محاسبه بیاورید
همه هزینه‌های اضافی با نام «شهریه» درج نمی‌شوند. دانشگاه علوم کاربردی دگندورف از زمستان ۲۰۲۵/۲۶، برای دانشجویان مشمولِ خارج از اتحادیه اروپا و منطقه اقتصادی اروپا، ۵۰۰ یورو هزینه خدمات در هر ترم دریافت می‌کند. مقررات آن ورودی‌های زمستان ۲۰۲۳/۲۴ به بعد را در بر می‌گیرد و معافیت‌هایی هم دارد. هزینه بررسی درخواست پذیرش در هر نوبت درخواست ۶۰ یورو است و برای چند درخواست در همان نوبت دوباره دریافت نمی‌شود و سهم معمول ترم جدا محاسبه می‌شود. برای تشخیص شمول، راهنمای رسمی هزینه‌های درخواست و خدمات دگندورف را بررسی کنید.
برای ورود در سال ۲۰۲۷ چه تغییراتی اعلام شده است؟
دانشگاه ارلانگن‌ـ‌نورنبرگ یا FAU: این دانشگاه اعلام کرده است که از ترم تابستان ۲۰۲۷، ورودی‌های جدید دوره‌های کارشناسی و کارشناسی ارشد و افرادی که رشته خود را تغییر می‌دهند، در صورت شمول مقررات دانشجویان خارج از اتحادیه اروپا و منطقه اقتصادی اروپا، شهریه می‌پردازند. تعرفه معمول هر ترم تحصیل تمام‌وقت برای کارشناسی ۱٬۰۰۰، ۲٬۰۰۰ یا ۳٬۰۰۰ یورو و برای کارشناسی ارشد ۲٬۰۰۰، ۴٬۰۰۰ یا ۶٬۰۰۰ یورو خواهد بود. دانشجویان ثبت‌نام‌شده پیش از تابستان ۲۰۲۷، تا زمانی که رشته را تغییر ندهند، از این شهریه مستثنا هستند. این تغییر آینده را نباید به ورودی زمستان ۲۰۲۶/۲۷ نسبت داد. فهرست رشته‌ها و استثناها در راهنمای رسمی شهریه FAU آمده است.
دانشگاه فنی مونیخ: طبق اعلام TUM، از زمستان ۲۰۲۷/۲۸ تعرفه‌ها به ۲٬۳۰۰ یا ۳٬۴۰۰ یورو برای کارشناسی و ۴٬۶۰۰ یا ۶٬۸۰۰ یورو برای کارشناسی ارشد در هر ترم افزایش می‌یابند. برای دانشجویانی که پیش از افزایش ثبت‌نام کرده‌اند، تعرفه زمان شروع تا پایان همان دوره حفظ می‌شود.
کدام معافیت‌ها را پیش از درخواست پذیرش بررسی کنید؟
تابعیت ایرانی به‌تنهایی برای تعیین شهریه کافی نیست. برای مثال، در بادن‌وورتمبرگ گرفتن مدرک ورود به دانشگاه، مانند آبیتور، در آلمان یا برخی مجوزهای اقامت از جمله اقامت دائم می‌تواند باعث معافیت شود. تحصیل دکتری و بعضی برنامه‌های تبادل نیز از شهریه دانشجویان بین‌المللی مستثنا هستند. شرایط دقیق و مدارک لازم در راهنمای معافیت‌های فرایبورگ مشخص شده‌اند. گذراندن کالج آمادگی دانشگاه (Studienkolleg) به‌تنهایی معافیتِ مربوط به مدرک آلمانی را ایجاد نمی‌کند.
در مقررات TUM، فارغ‌التحصیل کارشناسی از دانشگاه آلمانی نیز معمولاً از این شهریه در کارشناسی ارشد معاف است، به‌شرط ارائه مدرک در مهلت ثبت‌نام. گذراندن کالج آمادگی به‌تنهایی چنین معافیتی ایجاد نمی‌کند.
معافیت قانونی با بورسیه‌ای که برای بخشودگی شهریه اعطا می‌شود تفاوت دارد. در TUM برای افراد واجد شرایط، کمک‌هایی بر پایه وضعیت مالی یا عملکرد تحصیلی وجود دارد. برای بعضی از آن‌ها می‌توان پیش از شروع تحصیل درخواست داد، اما ظرفیت محدود است و پذیرش دانشگاه به معنی دریافت بخشودگی نیست. صفحه رسمی بورسیه‌ها و بخشودگی‌های TUM زمان درخواست و مدارک هر مسیر را جداگانه مشخص می‌کند. تا پیش از اعلام نتیجه، شهریه را از بودجه خود حذف نکنید.
نوع دوره هم می‌تواند هزینه جداگانه داشته باشد
برخی دوره‌های کارشناسی ارشدِ آموزش حرفه‌ای یا ضمن‌خدمت در دانشگاه‌های دولتی شهریه دارند؛ نام دانشگاه کافی نیست و باید صفحه خود دوره را خواند. این استثنا در راهنمای DAAD نیز ذکر شده است.
هزینه «تحصیل دوم» هم مقررات جداگانه‌ای دارد. بادن‌وورتمبرگ برای تحصیل دومِ مشمول مقررات، هر ترم ۶۵۰ یورو دریافت می‌کند. این هزینه به تحصیل پس از گرفتن مدرک دانشگاهی در آلمان مربوط است؛ مدرکی که در ایران یا کشور دیگری گرفته‌اید، برای این هزینه محاسبه نمی‌شود. اولین کارشناسی ارشد پس از کارشناسی هم تحصیل دوم محسوب نمی‌شود. کسی که شهریه ۱٬۵۰۰ یورویی دانشجویان بین‌المللی را می‌پردازد، هم‌زمان این ۶۵۰ یورو را نمی‌پردازد. تعریف دقیق دوره‌های مشمول و استثناها در راهنمای شهریه تحصیل دوم دانشگاه فرایبورگ آمده است.
پیش از انتخاب دانشگاه، این اطلاعات را کنار هم بگذارید
رشته، مقطع و ترم ورود: رقم مربوط به همان برنامه و همان ورودی را پیدا کنید؛ تاریخ به‌روزرسانی یک مقاله عمومی کافی نیست.
مجموع پرداختی دانشگاه: شهریه، سهم ترم، هزینه خدمات اضافی و هزینه درخواست پذیرش را جدا بنویسید تا مبلغی از قلم نیفتد.
شرط معافیت: مشخص کنید معافیت بر چه اساسی است و دانشگاه چه مدرکی می‌خواهد؛ برای نمونه مدرک تحصیلی آلمانی یا مجوز اقامت مرتبط.
زمان درخواست و پرداخت: مهلت بخشودگی را مستقل از مهلت پذیرش بررسی کنید. منتظرماندن برای نتیجه پذیرش ممکن است فرصت درخواست کمک را از بین ببرد.
اگر وضعیت شما در صفحه دانشگاه روشن نیست، نام دقیق رشته، مقطع، ترم ورود، تابعیت و محل دریافت مدرک قبلی را برای بخش پذیرش یا امور شهریه بنویسید و پاسخ کتبی بخواهید. برای انتخاب نهایی، مبلغ تأییدشده همان دوره را مبنا قرار دهید.
شهریه فقط بخشی از بودجهٔ تحصیل و زندگی در آلمان است. برای برآورد هزینهٔ سفر، ودیعهٔ خانه و روزهای نخست، راهنمای هزینه‌های شروع زندگی در آلمان را بخوانید.
منابع و مطالعه بیشتر
- DAAD — Costs of education and living — DAAD بررسی: ۱۴۰۵/۰۷/۱۸
- آژانس فدرال کار آلمان — Kosten im Studium — آژانس فدرال کار آلمان بررسی: ۱۴۰۵/۰۷/۱۸
- وزارت علوم بادن‌وورتمبرگ — Gebühren für Internationale Studierende und Zweitstudium — وزارت علوم بادن‌وورتمبرگ بررسی: ۱۴۰۵/۰۷/۱۸
- دانشگاه فرایبورگ — Studiengebühren für Internationale Studierende — دانشگاه فرایبورگ بررسی: ۱۴۰۵/۰۷/۱۸
- TUM — Tuition Fees for Students from Non-EU Countries — TUM بررسی: ۱۴۰۵/۰۷/۱۸
- THI — Tuition fees — THI بررسی: ۱۴۰۵/۰۷/۱۸
- DIT — Application and service fees — DIT بررسی: ۱۴۰۵/۰۷/۱۸
- FAU — Tuition fees for Students from non-EU states — FAU بررسی: ۱۴۰۵/۰۷/۱۸
- TUM — Waiver scholarships, exemptions and waivers — TUM بررسی: ۱۴۰۵/۰۷/۱۸
- وزارت علوم بادن‌وورتمبرگ — FAQs — وزارت علوم بادن‌وورتمبرگ بررسی: ۱۴۰۵/۰۷/۱۸
- راهنمای شهریه تحصیل دوم دانشگاه فرایبورگ — دانشگاه فرایبورگ بررسی: ۱۴۰۵/۰۷/۱۸
- پرسش و پاسخ مهاجرت به آلمان 359932 — ایران زاب — ایران‌زاب؛ آرشیو گفت‌وگوی عمومی فارسی بررسی: ۱۴۰۵/۰۷/۱۸