گواهی کار در آلمان؛ Arbeitszeugnis را چطور بگیریم و اصلاح کنیم؟

برای دریافت گواهی کار در آلمان، هنگام پایان همکاری مشخص کنید چه نوع گواهی می‌خواهید و درخواست را برای کارفرما بفرستید. اگر علاوه بر ثبت مدت و نوع کار، ارزیابی عملکردتان را هم می‌خواهید، باید گواهی همراه ارزیابی را درخواست کنید. پس از دریافت، مشخصات، شرح مسئولیت‌ها و ارزیابی را با سابقه واقعی خود مقایسه کنید و هر اشتباه را با مدرک برای اصلاح به شرکت اطلاع دهید.

گواهی کار آلمان، با نام Arbeitszeugnis، می‌تواند به کارفرمای بعدی کمک کند سابقه شما را بشناسد. این راهنما درباره گواهیِ رابطه استخدامی در آلمان است. گواهی سابقه کار ایران، مدرک پایان آوسبیلدونگ و ارزیابی مدرک دانشگاهی، کاربرد و مقررات جداگانه‌ای دارند.

گواهی ساده و گواهی همراه ارزیابی چه تفاوتی دارند؟

بر اساس ماده ۱۰۹ قانون Gewerbeordnung، کارمند هنگام پایان رابطه کاری حق دریافت گواهی دارد. گواهی ساده (einfaches Arbeitszeugnis) دست‌کم نوع فعالیت و مدت آن را بیان می‌کند. کارمند می‌تواند بخواهد ارزیابی عملکرد و رفتار کاری نیز به این اطلاعات اضافه شود؛ این نوع گواهی، qualifiziertes Arbeitszeugnis نام دارد.

در گواهی همراه ارزیابی، کارفرما درباره کیفیت کار و رفتار حرفه‌ای فرد نظر می‌دهد. این سند مجوز انجام یک حرفه نیست. اگر قرار است سابقه و عملکردتان را به کارفرمای بعدی نشان دهید، بهتر است هنگام درخواست، همین نوع گواهی را مشخص کنید.

مدرکی که اداره کار برای بررسی مقرری بیکاری می‌خواهد، Arbeitsbescheinigung نام دارد و کاربرد دیگری دارد. اداره فدرال کار آلمان از آن برای بررسی حق دریافت، مبلغ و مدت مقرری استفاده می‌کند. ممکن است پس از پایان همکاری به هر دو مدرک نیاز داشته باشید؛ درخواست یکی جای درخواست دیگری را نمی‌گیرد.

در درخواست گواهی چه بنویسیم؟

در پیام به منابع انسانی یا مسئول مربوط در شرکت، نام، شماره پرسنلی در صورت وجود، عنوان شغل و تاریخ پایان همکاری را بنویسید. نوع گواهی را مشخص کنید و بپرسید چه زمانی آماده می‌شود و چگونه می‌توانید آن را دریافت کنید. اگر فقط شفاهی وعده داده‌اند که گواهی را می‌فرستند، می‌توانید با یک پیام کتبی زمان تحویل را پیگیری کنید.

برای ثبت دقیق سابقه، فهرستی از مسئولیت‌های اصلی و تغییر سمت‌هایتان تهیه کنید. برای مثال، اگر آموزش نیروهای جدید هم جزو وظایفتان بوده، آن را همراه با بازه زمانی بنویسید. همکاری گاه‌به‌گاه در وظیفه شخص دیگر را به‌عنوان سمت یا مسئولیت اصلی خود معرفی نکنید.

اگر برای درخواست شغل تازه به گواهی نیاز دارید، تاریخ موردنیاز را به شرکت بگویید. تاریخ پیشنهادی شما لزوماً همان مهلت قانونی صدور گواهی نیست. اتاق صنعت و بازرگانی فرانکفورت توضیح می‌دهد که زمان تهیه به عواملی مانند نوع گواهی و مدت و پیچیدگی فعالیت بستگی دارد. درخواست و پاسخ شرکت را نگه دارید تا زمان پیگیری روشن باشد.

ابتدا مشخصات و شرح مسئولیت‌ها را بررسی کنید

پیش از تفسیر عبارت‌های ارزیابی، مطمئن شوید سابقه کاری درست ثبت شده است. تاریخ اشتباه یا حذف یک مسئولیت اصلی می‌تواند تصویر نادرستی از تجربه شما بدهد. این پرسش‌ها به بازبینی گواهی کمک می‌کنند:

• آیا نام و نام خانوادگی و تاریخ‌های همکاری با مدارک شما مطابقت دارند؟

• آیا عنوان شغل، بخش محل کار و مسئولیت‌های اصلی روشن‌اند؟

• آیا تغییر سمت یا افزایش مسئولیت مهمی از قلم افتاده است؟

• آیا گواهی همراه ارزیابی، هم عملکرد و هم رفتار کاری را پوشش می‌دهد؟

• آیا هویت و سمت امضاکننده، تاریخ صدور و شکل سند مشخص‌اند؟

نسخه دریافتی را بدون تغییر نگه دارید و توضیحات خود را در فایل جداگانه بنویسید. اگر برای فهم یک عبارت در گروه کاریابی نظر می‌خواهید، نام افراد، امضا، نشانی و اطلاعات محرمانه شرکت را از نسخه‌ای که می‌فرستید حذف کنید. معمولاً برای چنین پرسشی نیازی به انتشار تصویر کامل گواهی نیست.

عبارت‌های ارزیابی را چگونه بخوانیم؟

ماده ۱۰۹ بر روشن و قابل‌فهم بودن گواهی تأکید می‌کند و نشانه‌ها یا عبارت‌هایی را که برای رساندن معنایی پنهان به کار رفته‌اند، ممنوع می‌داند. بااین‌حال، بعضی عبارت‌های رایج در گواهی‌ها معنای شناخته‌شده‌ای دارند. برای فهم ارزیابی، عبارت کامل و ارتباط آن با بقیه متن را بخوانید؛ یک واژه جدا از متن، قصد کارفرما یا نمره کل گواهی را مشخص نمی‌کند.

برای نمونه، دادگاه فدرال کار آلمان در رأی 9 AZR 584/13، عبارت «zur vollen Zufriedenheit» را در ارزیابی کلی در سطح «رضایت‌بخش» می‌داند. عبارت «stets zur vollen Zufriedenheit» در همین شیوه متعارف ارزیابی، سطح «خوب» را بیان می‌کند. این تفاوت برای فهم آن عبارت مشخص مفید است، اما نمی‌توان با جست‌وجوی یک کلمه، به همه جمله‌های گواهی نمره داد.

طبق همین رأی، کارمندی که در دعوای حقوقی ارزیابی بهتر از متوسط می‌خواهد، باید واقعیت‌هایی را ارائه کند که عملکرد بهتر او را نشان دهند و در صورت لزوم آن‌ها را اثبات کند. برای پیگیری، نمونه‌های مشخصی از نتیجه کار، مسئولیت‌ها و ارزیابی‌های قبلی را جمع کنید. بهتر بودن گواهی همکاران، به‌تنهایی عملکرد شما را ثابت نمی‌کند.

نبود جمله تشکر در پایان گواهی چه معنایی دارد؟

نبود تشکر یا آرزوی موفقیت، به‌تنهایی نشان نمی‌دهد کل گواهی ارزیابی بدی دارد. دادگاه فدرال کار در رأی ۲۵ ژانویه ۲۰۲۲ تصریح کرده است که از ماده ۱۰۹ نمی‌توان حق عمومیِ مطالبه چنین جمله‌ای را نتیجه گرفت.

بااین‌حال، حذف جمله‌ای که در نسخه قبلی وجود داشته، مسئله دیگری است. در رأی 9 AZR 272/22، دادگاه حذف جمله پایانی در واکنش به درخواست موجه اصلاح را برخلاف ممنوعیت برخورد تلافی‌جویانه دانست. بنابراین، اگر پس از درخواست اصلاح، متن به زیان شما تغییر کرده یا درباره عبارت مشخصی با کارفرما توافق داشته‌اید، لازم است همان تغییر یا توافق جداگانه بررسی شود.

اشتباه گواهی را چگونه برای اصلاح به شرکت اعلام کنیم؟

در پیام، بخش موردنظر و دلیل درخواست اصلاح را مشخص کنید. اگر تاریخ شروع با قرارداد فرق دارد، به تاریخ قرارداد و پیوست آن اشاره کنید. اگر مسئولیت آموزش کارکنان جدید حذف شده، مدرکی را معرفی کنید که انجام این مسئولیت را نشان می‌دهد. توضیح هر خطا همراه با مدرک، پیگیری را از اعتراض کلی به منصفانه‌نبودن گواهی آسان‌تر می‌کند.

می‌توانید برای اصلاح جمله، متنی پیشنهاد بدهید. بااین‌حال، راهنمای اتاق صنعت و بازرگانی کلن توضیح می‌دهد که کارفرما ملزم نیست هر عبارت پیشنهادی را بپذیرد، مگر آنکه از نظر حقوقی لازم باشد. درخواست را بر درستی اطلاعات، مسئولیت‌های اصلی و ارزیابی متناسب با عملکرد متمرکز کنید. پس از دریافت نسخه اصلاح‌شده، همه متن را دوباره بخوانید تا تغییرهای بخش‌های دیگر نیز از نظر دور نماند.

نسخه الکترونیکی گواهی چه شرایطی دارد؟

بر اساس متن جاری ماده ۱۰۹، کارفرما می‌تواند با رضایت کارمند گواهی را به شکل الکترونیکی صادر کند. بنابراین کاغذی‌بودن، شرط همیشگی گواهی نیست؛ اما اسکن امضا یا هر فایل PDF نیز الزاماً شرایط قانونی نسخه الکترونیکی را ندارد.

طبق ماده ۱۲۶a قانون مدنی آلمان، برای جایگزین‌کردن شکل کتبی با شکل الکترونیکی، نام صادرکننده و امضای الکترونیکی واجد شرایط لازم است. این نوع امضا را نباید با تصویر امضا یکی دانست. اگر فقط اسکن گواهی را گرفته‌اید، از شرکت درباره دریافت نسخه معتبر بپرسید. فایل دارای امضای الکترونیکی را در شکل اصلی ذخیره کنید؛ چاپ آن همه امکان‌های بررسی امضا را حفظ نمی‌کند.

درخواست یا اصلاح گواهی را به تأخیر نیندازید

مطالبه گواهی به‌طور معمول پس از سه سال مشمول مرور زمان می‌شود. طبق راهنمای اتاق کلن، این مدت معمولاً از پایان سالی محاسبه می‌شود که همکاری تمام شده است. بااین‌حال، قرارداد کار یا قرارداد جمعی ممکن است مهلت کوتاه‌تری برای مطالبه تعیین کرده باشد. به همین دلیل، نباید صرفاً با تکیه بر مهلت سه‌ساله، پیگیری را عقب انداخت. بندهای مربوط به مهلت مطالبه را در قرارداد و توافق پایان همکاری بخوانید و اگر مبهم‌اند، درباره اعتبار و اثر آن‌ها مشورت بگیرید.

اگر شرکت گواهی را صادر نمی‌کند، درخواست مستند اصلاح را نمی‌پذیرد یا مهلت نزدیک است، قرارداد، همه نسخه‌های گواهی و سابقه درخواست‌ها را برای مشاور حقوق کار یا اتحادیه خود آماده کنید. مشخص‌بودن تاریخ درخواست، پاسخ شرکت و موارد اختلاف، به بررسی راه بعدی کمک می‌کند.