بورسیه DAAD برای ارشد آلمان؛ آیا دو سال سابقهٔ کار همیشه لازم است؟

خیر؛ دو سال سابقهٔ کار شرط همهٔ بورسیه‌های DAAD نیست. این شرط در برنامهٔ EPOS صریح است: دست‌کم دو سال کار مرتبط پس از کارشناسی، تا زمان درخواست. برای متقاضی داخل ایران، بعضی بورسیه‌های رشته‌های هنری و برخی دوره‌های برنامهٔ هلموت اشمیت شرایط متفاوتی دارند. البته نداشتن شرط دوساله به‌تنهایی کافی نیست؛ رشته، کشور محل درخواست و مهلت همان فراخوان هم تعیین می‌کنند که اصلاً امکان اقدام دارید یا نه.

اطلاعات فراخوان‌ها و وضعیت مهلت‌ها در این مقاله در ۱۰ اکتبر ۲۰۲۶ بررسی شده است.

در EPOS دو سال سابقه دقیقاً چگونه محاسبه می‌شود؟

EPOS برنامهٔ DAAD برای دوره‌های تحصیلات تکمیلی مرتبط با توسعه است. طبق فراخوان رسمی EPOS، سابقه باید سه ویژگی داشته باشد: مرتبط باشد، پس از نخستین مدرک دانشگاهی یعنی کارشناسی به دست آمده باشد و تا زمان درخواست به دو سال رسیده باشد. بنابراین صرف گذشتن دو سال از فارغ‌التحصیلی کافی نیست.

فرض کنید هنگام درخواست، ۱۸ ماه سابقهٔ مرتبط پس از کارشناسی دارید و قرار است تحصیل یک سال بعد شروع شود. نمی‌توانید شش ماهِ باقی‌مانده را از فاصلهٔ میان درخواست و شروع تحصیل حساب کنید. پرسش‌های متداول EPOS، نسخهٔ ژوئن ۲۰۲۶ نیز زمان درخواست را ملاک می‌داند.

این بورسیه برای هر رشته و هر دانشگاهی قابل استفاده نیست. فقط دوره‌های معرفی‌شده در فهرست رسمی دوره‌های EPOS برای ورودی ۲۰۲۷/۲۰۲۸ مشمول آن هستند. مهلت درخواست هم به دوره بستگی دارد؛ نسخهٔ فعلی فهرست، برای تاریخ دقیق به وب‌سایت هر دوره ارجاع می‌دهد. مهلت پذیرش عادی دانشگاه را به‌جای مهلت درخواست بورسیه در نظر نگیرید.

EPOS در نتایج رسمی DAAD با انتخاب ایران و وضعیت فارغ‌التحصیل نمایش داده می‌شود. این یعنی می‌توان شرایط آن را برای درخواست از ایران بررسی کرد؛ همچنان باید شرط سابقه و بقیهٔ شرایط دوره را داشته باشید.

کارآموزی و کار دوران کارشناسی جای این سابقه را می‌گیرند؟

برای شرط دوسالهٔ EPOS، سابقهٔ پیش از پایان کارشناسی را نمی‌توان به سابقهٔ پس از کارشناسی اضافه کرد. مثلاً یک سال کار در دوران کارشناسی و یک سال پس از آن، دو سال سابقهٔ موردنیاز این برنامه نیست.

دربارهٔ کارآموزی پس از کارشناسی، کار پاره‌وقت یا فعالیت پروژه‌ای، از عنوان فعالیت به‌تنهایی نتیجه نگیرید که پذیرفته یا رد می‌شود. اگر وضعیت‌تان با استخدام متعارف فرق دارد، تاریخ‌ها، حجم کار و شرح وظایف را برای مسئول همان دوره بفرستید و دربارهٔ قابل‌قبول بودن سابقه سؤال کنید. پاسخ یک دانشگاه را هم به همهٔ دوره‌ها تعمیم ندهید.

طبق راهنمای مدارک EPOS، گواهی اشتغال از کارفرما یا کارفرمایان باید سابقهٔ مرتبطِ پس از کارشناسی را نشان دهد. توصیه‌نامهٔ کارفرمای فعلی هم مدرکی جداگانه است. فقط نوشتن مدت همکاری در رزومه جای این مدارک را نمی‌گیرد؛ بهتر است پیش از ترجمه و ارسال پرونده، امکان دریافت گواهی‌های لازم را بررسی کنید.

اگر دو سال سابقه ندارید، از ایران چه گزینه‌هایی دارید؟

بورسیه‌های هنری برای متقاضی همان رشته

در صفحهٔ بورسیهٔ هنرهای تجسمی، طراحی، ارتباطات بصری و فیلم برای درخواست از ایران شرط عمومیِ دو سال اشتغال وجود ندارد. داشتن نخستین مدرک دانشگاهی در حوزهٔ هنر از شرایط درخواست است؛ کیفیت نمونه‌کار و طرح تحصیل نیز در انتخاب متقاضیان نقش دارد. مدارک تحصیلی و مدرکِ سطح فعلی زبان هم جزو پرونده هستند. این برنامه می‌تواند دورهٔ کارشناسی ارشدِ منتهی به مدرک را پوشش دهد، اما برای فعالیت هنری و خلاقانه است؛ نمی‌توان آن را به هر رشته‌ای که نام هنر دارد تعمیم داد.

بورسیهٔ هنرهای نمایشی برای درخواست از ایران هم مسیر جداگانه‌ای است. حوزه‌هایی مانند بازیگری، کارگردانی تئاتر، رقص و طراحی رقص را دربرمی‌گیرد و شرط عمومی دو سال کار در آن درج نشده است. متقاضی باید حداکثر تا شروع دورهٔ تحت پوشش بورسیه، نخستین مدرک دانشگاهی خود را در حوزهٔ هنرهای نمایشی گرفته باشد. سابقهٔ هنری و نمونه‌کار همچنان باید با ضوابط فراخوان سازگار باشند؛ نبودن شرط استخدام دوساله، به معنی پذیرش بدون ارزیابی تخصصی نیست.

در تاریخ بررسی این مقاله، هر دو صفحه با انتخاب ایران مهلت ۱۵ اکتبر ۲۰۲۶ را برای درخواست و اکتبر ۲۰۲۷ را برای شروع حمایت مالی نشان می‌دادند؛ پیوند ورود به سامانهٔ درخواست نیز در آن‌ها نمایش داده می‌شد. این تاریخ مربوط به همان فراخوان است. اگر بعد از آن این مطلب را می‌خوانید، باز بودن دور بعد را از صفحهٔ رسمی بررسی کنید.

در بورسیهٔ هنرهای تجسمی، مدارک درخواست و نمونه‌کار در دو مرحله ارسال می‌شوند: ابتدا پرونده در سامانهٔ DAAD و سپس، پس از بررسی اولیه و دریافت لینک، نمونه‌کار در پایگاه مخصوص آثار. مهلت و روش ارسال نمونه‌کار را از دستور همان مرحله دنبال کنید.

هلموت اشمیت با شرط تجربهٔ عملی و ضوابط هر دوره

برنامهٔ هلموت اشمیت برای رشته‌هایی مانند سیاست‌گذاری عمومی، حقوق، اقتصاد و علوم اجتماعی است. ایران در فهرست کشورهای مشمول این برنامه قرار دارد. فراخوان ۲۰۲۷ هلموت اشمیت تجربهٔ عملی مرتبط می‌خواهد؛ این تجربه می‌تواند از کار، کارآموزی یا فعالیت اجتماعی یا سیاسی مرتبط به دست آمده باشد. حداقل دوسالهٔ یکسانی برای همهٔ دوره‌ها تعیین نشده است.

در راهنمای رسمی دوره‌های هلموت اشمیت، منتشرشده در مارس ۲۰۲۶، برای «مطالعات توسعه» دانشگاه پاسائو دست‌کم چهار ماه سابقهٔ کار یا تجربهٔ عملی مرتبط، یا فعالیت اجتماعی یا سیاسی آمده است؛ برای «سیاست‌گذاری عمومی» دانشگاه ارفورت دست‌کم یک سال تجربهٔ حرفه‌ای مرتبط ذکر شده است. پس باید شرایط همان دوره را بخوانید، نه اینکه هلموت اشمیت را به‌طور کلی «بدون سابقه» بدانید.

مهلت فراخوان ۲۰۲۷ از ۱ ژوئن تا ۳۱ ژوئیهٔ ۲۰۲۶ بود و در تاریخ بررسی این مقاله پایان یافته است. بنابراین اکنون نمی‌توان برای این دور پروندهٔ تازه فرستاد. تاریخ دور بعد را هم نباید بدون اعلام رسمی از روی سال قبل تعیین کرد.

آیا «ارشد همهٔ رشته‌ها» برای درخواست از ایران در دسترس است؟

در برنامهٔ Study Scholarships – Master Studies for All Academic Disciplines شرط عمومی دو سال کار وجود ندارد. اما عبارت «همهٔ رشته‌ها» دربارهٔ موضوع تحصیل است و به معنی پذیرش درخواست از همهٔ کشورها نیست.

در بررسی ۱۰ اکتبر ۲۰۲۶، ایران در فهرست کشورهای قابل‌انتخاب این فراخوان نبود و برنامه در نتایج پایگاه رسمی با انتخاب ایران هم نمایش داده نشد. خود DAAD در همان صفحه می‌گوید اگر کشور یا وضعیت متقاضی در فهرست نباشد، امکان درخواست برای آن برنامه وجود ندارد. بنابراین برای کسی که از داخل ایران اقدام می‌کند، نمی‌توان این فراخوان را جایگزینِ در دسترس EPOS معرفی کرد.

این نتیجه مربوط به فراخوان فعلی و محل درخواست است، نه حکم همیشگی دربارهٔ تابعیت ایرانی. DAAD کشور را در این بخش، کشور محل زندگی و درخواست می‌داند. اگر در کشور دیگری زندگی می‌کنید، شرایط محل اقامت و امکان درخواست را جداگانه با DAAD تطبیق دهید.

شرایط زبانِ بورسیه و دانشگاه را جداگانه بررسی کنید

انتخاب مسیر بدون شرط دوساله، الزام زبان را حذف نمی‌کند. برای دوره‌های آلمانی‌زبان EPOS، هنگام درخواست باید مدرک سطح B1 داشته باشید و پیش از ثبت‌نام، آزمون DSH 2 یا TestDaF 4 را با موفقیت بگذرانید. برای دوره‌های انگلیسی‌زبان، مدرک و سطح موردقبول را همان دوره تعیین می‌کند. این تفاوت در بخش زبان فراخوان EPOS آمده است. پیش از انتخاب آزمون، شرایط بورسیه و صفحهٔ پذیرش دانشگاه را کنار هم بخوانید. برای شناخت تفاوت آزمون‌ها و زمان ارائهٔ مدرک، راهنمای مدرک زبان آلمانی برای تحصیل در آلمان را ببینید.

اگر دورهٔ انتخابی به زبان آلمانی است، برنامهٔ یادگیری را با موعد ارائهٔ مدرک هماهنگ کنید. برای شروع از پایه می‌توانید در ترم یک ثبت‌نام کنید؛ اگر قبلاً آلمانی خوانده‌اید، تعیین سطح به انتخاب دورهٔ متناسب کمک می‌کند.

بورسیه جای پذیرش دانشگاه یا ویزا را نمی‌گیرد

دریافت بورسیه به‌خودی‌خود جای پذیرش دانشگاه را نمی‌گیرد. برای نمونه، DAAD در فراخوان رشته‌های هنری صریحاً می‌گوید دانشگاه دربارهٔ پذیرش تصمیم می‌گیرد و اعتبار بورسیه به دریافت پذیرش دانشگاه معرفی‌شده وابسته است.

امکان درخواست ویزا هم باید جداگانه بررسی شود. در تاریخ بررسی، اطلاعیهٔ فعالیت محدود سفارت آلمان در تهران از محدودیت ظرفیت و احتمال طولانی‌تر شدن رسیدگی خبر می‌داد. واجد شرایط بودن برای DAAD، زمان وقت سفارت یا صدور ویزا را تضمین نمی‌کند.

برای تصمیم اولیه، کنار نام هر بورسیه این چهار مورد را یادداشت کنید: امکان درخواست از ایران، شرط دقیق سابقه، رشته‌های مشمول و مهلت همان دوره. اگر دو سال سابقه ندارید، فقط فراخوانی را دنبال کنید که هم با رشته و شرایط‌تان سازگار است و هم امکان درخواست از محل زندگی‌تان را تأیید می‌کند.