دانشجویان در آلمان چقدر اجازهٔ کار دارند؟

اگر شهروند کشور خارج از اتحادیه اروپا هستید و اقامت تحصیلی ماده ۱۶b دارید، سهمیه معمول کار شما در هر سال ۱۴۰ روز کامل یا ۲۸۰ نیم‌روز است. برای کار پاره‌وقت، روش هفتگی نیز وجود دارد: در زمان برگزاری کلاس‌ها، با حداکثر ۲۰ ساعت کار در هفته می‌توان از این روش استفاده کرد. جزئیات شمارش روزها و شرایط کار را باید با نوع اقامت و قرارداد خود تطبیق دهید.

پیش از قبول شیفت اضافه یا شغل دوم، دو موضوع را جدا بررسی کنید: سهمیه باقی‌مانده کار بر اساس اقامت و اثر مجموع ساعات بر بیمه. رعایت یکی، به معنای رعایت دیگری نیست. مقررات این راهنما در ۳ اکتبر ۲۰۲۶ بررسی شده است.

۱۴۰ روز یا ۲۸۰ نیم‌روز چگونه حساب می‌شود؟

طبق بند سوم ماده ۱۶b قانون اقامت، در روش روزانه کار تا چهار ساعت، نیم‌روز و کار بیش از چهار ساعت، یک روز کامل حساب می‌شود. برای مثال، پنج ساعت کار یک روز کامل از سهمیه کم می‌کند؛ رسیدن به هشت ساعت شرط نیست. می‌توان روز کامل و نیم‌روز را در طول سال ترکیب کرد، به شرط آنکه مجموع از سهمیه مجاز بیشتر نشود.

روزهای کار را در هر سال تقویمی می‌شمارند، نه در هر ترم دانشگاه. راهنمای اتحادیه خدمات دانشجویی آلمان توضیح می‌دهد که در محاسبه روزانه، روزهای واقعاً کارشده ملاک‌اند؛ روز مرخصی یا بیماری که در آن کار نکرده‌اید شمرده نمی‌شود. اگر شنبه یا یکشنبه کار می‌کنید، آن روز را هم در محاسبه بیاورید؛ آخر هفته بودن باعث معافیت نمی‌شود.

تاریخ کار، نام کارفرما، ساعت شروع و پایان و مجموع ساعات را ثبت کنید. اگر دو شغل دارید، اطلاعات هر دو را در همان جدول بیاورید؛ دو قرارداد، دو سهمیه جدا ایجاد نمی‌کند. فیش حقوقی و گزارش حضور را نیز نگه دارید تا بتوانید محاسبه را با آن‌ها تطبیق دهید.

روش ۲۰ ساعت در هفته چه تفاوتی دارد؟

برای کار پاره‌وقت، در هر هفته تقویمی روشی ملاک قرار می‌گیرد که روزهای کمتری از سهمیه کم کند. در دوره برگزاری کلاس‌ها، اگر مجموع کار حداکثر ۲۰ ساعت در هفته باشد، می‌توان آن هفته را ۲٫۵ روز حساب کرد؛ تعداد روزهایی که این ساعت‌ها در آن پخش شده‌اند تفاوتی ایجاد نمی‌کند. خارج از دوره برگزاری کلاس‌ها، قانون برای این روش شرط حداکثر ۲۰ ساعت را تعیین نکرده است.

روش هفتگی سهمیه‌ای اضافه بر ۱۴۰ روز نیست؛ نمی‌توان پس از تمام شدن سهمیه سالانه، با استناد به آن به کار ادامه داد. در جدول زیر، چند برنامه فرضی برای یک هفته در زمان برگزاری کلاس‌ها مقایسه شده‌اند:

مبنای این مثال‌ها، انتخاب روش به‌صرفه‌تر برای هر هفتهٔ تقویمی است. اگر ساعات تغییر می‌کند، اضافه‌کاری دارید یا قرارداد از میانه هفته شروع می‌شود، محاسبه را با مسئول منابع انسانی و دفتر بین‌الملل دانشگاه بررسی کنید.

قاعده ۲۰ ساعت بیمه با اجازه کار اقامت یکی نیست

عنوان Werkstudent در آگهی‌ها به دانشجوی شاغل اشاره دارد. برای برخورداری از وضعیت بیمه‌ای مربوط، معمولاً باید تحصیل فعالیت اصلی فرد بماند و کار منظم او بیش از ۲۰ ساعت در هفته نباشد. بیمه TK تصریح می‌کند که ساعات چند شغل با هم جمع می‌شوند.

کار بیش از این حد ممکن است نحوه محاسبه حق بیمه را تغییر دهد. برای قرارداد موقت با کار شبانه، آخر هفته یا تعطیلات دانشگاه استثناهایی وجود دارد. طبق راهنمای بیمه دانشجوی شاغل TK، از جمله شرط‌ها این است که مجموع هفته‌های با بیش از ۲۰ ساعت کار، در یک بازه یک‌ساله از ۲۶ هفته بیشتر نشود. وضعیت قرارداد و برنامه کار را با بیمه‌گر بررسی کنید؛ تأیید بیمه جای مجوز اقامت را نمی‌گیرد.

این بازه بیمه‌ای با سال تقویمی یکی نیست. طبق توضیح TK درباره قاعده ۲۶ هفته، از پایان کار موقت فعلی یک سال به عقب حساب می‌کنند و دوره‌های کار بیش از ۲۰ ساعت در هفته را نزد همه کارفرماها جمع می‌زنند. مدت افزایش ساعات باید از پیش معلوم باشد.

پیش از افزایش ساعات، سازگاری برنامه کار با اقامت را از اداره اتباع خارجی بپرسید. برای اثر همان برنامه بر بیمه و دریافتی خالص، از بیمه‌گر و واحد محاسبه حقوق کارفرما توضیح بخواهید.

تعطیلات دانشگاه، دستیاری و کارآموزی چه شرایطی دارند؟

در فاصله بین دوره‌های برگزاری کلاس‌ها امکان کار بیشتر وجود دارد، اما مقررات اقامت، بیمه و ساعات کار همچنان برقرارند. بنابراین نباید تعطیلات را اجازه کار نامحدود دانست. تاریخ تعطیلات را از تقویم رسمی دانشگاه بگیرید؛ خالی بودن برنامه شخصی در یک روز، آن روز را به تعطیلات دانشگاه تبدیل نمی‌کند.

طبق راهنمای دانشگاه هایدلبرگ، فعالیت‌هایی مانند دستیاری دانشجویی دانشگاه، در صورت داشتن شرایط لازم، از سهمیه روزهای کار کم نمی‌شوند. عنوان Werkstudent یا دانشجو بودنِ کارمند برای استفاده از این استثنا کافی نیست. شرح وظایف و قرارداد کار پژوهشی یا آموزشی را به مرجع مسئول ارائه دهید تا مشخص شود فعالیت مشمول استثنا هست یا نه.

همین راهنما، کارآموزی‌ای را که طبق آیین‌نامهٔ رشته اجباری است از کارآموزی داوطلبانه جدا می‌کند. دوره اجباری در سهمیه ۱۴۰ روز محاسبه نمی‌شود، ولی دوره داوطلبانه معمولاً محاسبه می‌شود. اگر دوره اجباری را داوطلبانه طولانی‌تر کنید، بخش اضافه نیز حکم دوره داوطلبانه را دارد. تأیید اجباری بودن دوره را از دانشگاه بگیرید.

آیا فریلنسری یا کار آنلاین مجاز است؟

اجازهٔ کار دانشجویی به‌خودی‌خود مجوز خوداشتغالی نیست. طبق راهنمای رسمی Make it in Germany، فعالیت مستقل به تأیید اداره اتباع خارجی نیاز دارد؛ این اداره بررسی می‌کند که فعالیت موردنظر به تحصیل شما لطمه نزند یا آن را عقب نیندازد.

در پیشنهادهایی مانند طراحی، ترجمه، تدریس خصوصی یا برنامه‌نویسی، ابتدا روشن کنید قرارداد استخدام دارید یا مستقل کار می‌کنید و فاکتور می‌دهید. آنلاین بودن فعالیت، نیاز به مجوز را از بین نمی‌برد. پیش از پذیرفتن پروژه، قرارداد و شرح کار را برای بررسی آماده کنید و فقط به اطمینان‌دادن مشتری یا همکلاسی تکیه نکنید.

در دوره زبان یا کالج هم می‌توان کار کرد؟

برای دوره زبانِ آمادگی تحصیل یا کالج آماده‌سازی دانشگاه، نوع اقامت تعیین‌کننده است. اگر برای این دوره‌ها بر اساس مادهٔ ۱۶b اقامت گرفته باشید، مقررات کار همین ماده می‌تواند شامل شما هم بشود؛ راهنمای خدمات دانشجویی این امکان را از اول مارس ۲۰۲۴ توضیح داده است.

ثبت‌نام در کلاس زبان به‌تنهایی نشان نمی‌دهد اقامت شما مشمول ماده ۱۶b است. اقامت دوره زبان مستقل، جست‌وجوی محل تحصیل یا هدف دیگر، مقررات کار مربوط به خودش را دارد. کارت اقامت و برگه تکمیلی را بخوانید؛ اگر متن قدیمی یا مبهم است، پیش از شروع کار از اداره اتباع خارجی توضیح کتبی بخواهید.

پیش از قبول پیشنهاد کار، این موارد را روشن کنید

• نوع اقامت، تاریخ اعتبار و شرایط کار روی برگه تکمیلی چیست؟

• ساعات واقعی قرارداد، اضافه‌کاری احتمالی و برنامه ایام امتحان چگونه است؟

• چه مقدار از سهمیه سال جاری را قبلاً استفاده کرده‌اید؟

• آیا شغل دوم، دستیاری یا کارآموزی دیگری هم دارید؟

• چه مبلغی پس از کسورات می‌ماند و بیمه شما چگونه محاسبه می‌شود؟

• آیا برای این فعالیت خاص، مجوز جداگانه لازم است؟

اگر برنامه کار از حدود مجاز فراتر می‌رود، تأیید لازم را پیش از شروع کار اضافه بگیرید. برای بودجه زندگی هم درآمد شغلی را که هنوز پیدا نکرده‌اید قطعی ندانید. بهتر است برای ماه‌های اول و ایام امتحان ذخیره داشته باشید تا کاهش ساعات کار، پرداخت هزینه‌های ضروری را به خطر نیندازد.