ویزای همراه آوسبیلدونگ آلمان؛ آیا می‌توان با همسر مهاجرت کرد؟

بله؛ پیوست همسر به فردی که برای آوسبیلدونگ به آلمان می‌رود، از نظر قانونی ممکن است. اما قرارداد آوسبیلدونگ به‌تنهایی برای گرفتن ویزای همسر کافی نیست. زمان ازدواج، نوع اقامت، مدت مورد انتظار حضور در آلمان، تأمین هزینه‌های خانواده، محل سکونت و شرط زبان همسر باید بررسی شوند. درخواست همزمان هم در مسیرهای مشخصی امکان دارد، ولی به معنی تضمین صدور دو ویزا یا سفر در یک روز نیست.

این راهنما برای زوجی است که در ایران زندگی می‌کنند و یکی از آن‌ها قصد شروع آموزش حرفه‌ای در آلمان را دارد. اطلاعات قانونی و روند اعلام‌شده سفارت در ۹ اکتبر ۲۰۲۶ بررسی شده‌اند؛ پیش از ثبت‌نام برای وقت یا خرید بلیت، اطلاعیه جاری سفارت را دوباره بخوانید.

ویزای همراه آوسبیلدونگ بر چه مبنایی صادر می‌شود؟

«ویزای همراه آوسبیلدونگ» نام رایج ویزای پیوست همسر است. متقاضی دوره، برای آموزش حرفه‌ای تحت ماده 16a قانون اقامت آلمان اقدام می‌کند؛ درخواست همسر بر اساس مقررات پیوست خانواده بررسی می‌شود. همسر لازم نیست صرفاً برای همراهی، قرارداد آوسبیلدونگ جداگانه‌ای داشته باشد.

برای زوجی که پیش از مهاجرت ازدواج کرده‌اند، یکی از مبناهای اصلی ماده ۳۰، بند ۱، شماره ۳، جزء e است: ازدواج باید هنگام صدور اجازه اقامت مربوط وجود داشته باشد و انتظار برود اقامت فرد اصلی در آلمان بیش از یک سال طول بکشد. «بیش از یک سال» به مدت مورد انتظار اقامت اشاره دارد؛ قرار نیست همه متقاضیان ابتدا یک سال در آلمان زندگی کنند و بعد درخواست پیوست بدهند. مدت قرارداد آموزشی از مدارک مؤثر برای بررسی این موضوع است.

در حالت معمول، هر دو همسر باید دست‌کم ۱۸ سال داشته باشند و همسر متقاضی پیوست باید بتواند در حد ابتدایی به آلمانی ارتباط برقرار کند. در کنار این شروط، ماده ۲۹ قانون اقامت و شرایط عمومی صدور اقامت در ماده ۵ نیز اهمیت دارند؛ از جمله محل سکونت کافی، تأمین مخارج و احراز هویت با مدارک معتبر.

اگر ازدواج بعد از صدور اقامت انجام شده باشد چه می‌شود؟

در این وضعیت نمی‌توان همان شرطِ ازدواج قبلی را برقرار فرض کرد. بند ۲ ماده ۳۰ اجازه می‌دهد مرجع رسیدگی در پرونده دارنده اجازه اقامت یا ویزای ملی، از بعضی شروط این مسیر صرف‌نظر کند؛ استفاده از این اختیار تضمین‌شده نیست. مسیرهای قانونی دیگر نیز شروط خود را دارند. تاریخ ازدواج و سابقه دقیق اقامت باید جداگانه بررسی شوند و نباید با یک قاعده عمومی مثل «همه باید دو سال صبر کنند» تصمیم گرفت.

آیا می‌توان درخواست هر دو ویزا را همزمان پیش برد؟

امکان پیگیری مرتبط دو پرونده وجود دارد. نمونه روشن آن روند تسریع‌شده ماده 81a است: کارفرما می‌تواند با وکالت متقاضی، برای ورود با هدف آوسبیلدونگ تحت ماده 16a این روند را نزد اداره اتباع خارجی آغاز کند. بند ۴ همان ماده، پیوست همسر و فرزندان مجرد زیر سن قانونی را نیز در بر می‌گیرد، اگر درخواست‌های ویزای آن‌ها از نظر زمانی با پرونده اصلی مرتبط باشد.

پس از کارفرما بپرسید آیا این مسیر را پیگیری می‌کند و آیا همسر در پیش‌موافقت صادرشده درج خواهد شد. موافقت اولیه آژانس فدرال کار با پیش‌موافقت روند ماده 81a یکسان نیست؛ نباید نتیجه بگیرید هر مدرکی با عنوان «پیش‌موافقت» وقت مشترک برای خانواده ایجاد می‌کند.

حتی با مراجعه همزمان، همسر پرونده و شرایط خودش را دارد. نبودن مدرک زبانِ لازم، روشن نبودن تأمین مخارج دو نفر یا نقص مدارک ازدواج می‌تواند رسیدگی را متوقف کند. برنامه شروع دوره و جابه‌جایی خانه را طوری تنظیم کنید که اگر نتیجه دو پرونده در یک زمان نرسید، امکان تغییر برنامه داشته باشید.

حقوق آوسبیلدونگ برای پیوست همسر کافی است؟

عدد ثابتی با عنوان «حداقل حقوق آوسبیلدونگ برای آوردن همسر» وجود ندارد که بتوان آن را بدون توجه به وضعیت خانواده به همه پرونده‌ها تعمیم داد. مبلغی که برای تأمین هزینه‌های خودِ کارآموز در نظر گرفته می‌شود، به‌تنهایی نشان نمی‌دهد هزینه زندگی دو نفر هم تأمین است.

ماده ۲ قانون اقامت، تأمین مخارج را همراه با پوشش کافی بیمه درمانی تعریف می‌کند. اصل بر پرداخت هزینه‌های زندگی بدون اتکا به کمک‌های عمومی است؛ بااین‌حال، قانون بعضی پرداخت‌ها مانند کیندرگلد را از این محدودیت مستثنا کرده است. همین ماده می‌گوید سهم اعضای خانواده در درآمد خانوار نیز در بررسی پیوست خانواده در نظر گرفته می‌شود. بنابراین فقط مبلغ ناخالص نوشته‌شده در قرارداد آموزشی تعیین‌کننده نیست؛ درآمد قابل اتکا، اجاره و هزینه مسکن، بیمه و تعداد اعضای خانواده باید کنار هم بررسی شوند.

برای آماده‌کردن بودجه، این موارد را از قرارداد و مدارک واقعی استخراج کنید:

• حقوق ناخالص و برآورد خالص دریافتی در هر سال آموزش

• اجاره ماهانه همراه با هزینه‌های جانبی و تعداد ساکنان خانه

• هزینه و زمان شروع پوشش درمانی هر دو نفر

• منابع مالی دیگر و مدرکی که استمرار یا دسترسی به آن‌ها را نشان می‌دهد

• هزینه‌های شروع زندگی، مانند ودیعه و جابه‌جایی، جدا از مخارج ماهانه

برای نمونه، اداره مهاجرت برلین در راهنمای اقامت همسر مدارک درآمد خالص، مساحت و هزینه خانه و بیمه هر دو همسر را درخواست می‌کند. این نمونه نشان می‌دهد بررسی مالی از یک عدد روی قرارداد فراتر می‌رود؛ فهرست برلین را نباید چک‌لیست یکسان همه شهرها یا سفارت تهران دانست.

اگر حقوق دوره کافی نیست، پیش از اتکا به پس‌انداز، حساب مسدود یا تعهد مالی شخص دیگر، از مرجع رسیدگی درباره نوع مدرک قابل قبول برای همین پرونده، مبلغ و مدت لازم سؤال کنید. روش تأمین مالی پذیرفته‌شده برای ویزای فرد اصلی، خودبه‌خود کسری بودجه خانواده را پوشش نمی‌دهد. وعده پیدا کردن کار پس از ورود هم جای درآمد مستند را نمی‌گیرد.

خانه و بیمه چه شرایطی باید داشته باشند؟

دارنده اقامت 16a در فهرست معافیت‌های مسکنِ کافیِ ماده ۲۹، بند ۵ قرار ندارد. برای این پرونده باید محل سکونت مناسب خانواده را در نظر گرفت. اتاق یا خوابگاهی که کارفرما برای یک کارآموز فراهم کرده، لزوماً برای سکونت همسر هم مناسب یا مجاز نیست؛ ظرفیت، اجازه سکونت دو نفر و هزینه آن را کتبی روشن کنید.

درباره بیمه نیز از شرکت بیمه بپرسید همسر از چه تاریخی و با چه شرایطی پوشش خواهد داشت. اگر قرار است از بیمه خانوادگی استفاده شود، امکان و زمان شروع آن را تأیید بگیرید. داشتن بیمه برای فرد اصلی به‌تنهایی نشان نمی‌دهد همسر از روز ورود پوشش کافی دارد.

همسر به A1 نیاز دارد یا B1؟

در مسیر معمول پیوست به دارنده اقامت آوسبیلدونگ، شرط زبان همسر در حد A1 است. B1 یا B2 که برای خود دوره آموزشی مطرح می‌شود، شرط جداگانه‌ای برای متقاضی آوسبیلدونگ است. مدرک بالاتر فرد اصلی، جای اثبات زبان همسر را نمی‌گیرد.

اقامت 16a به‌خودی‌خود معافیت زبان همسر ایجاد نمی‌کند. با این حال، قانون استثناهای شخصی دارد؛ برای مثال، بیماری یا معلولیتی که اثبات زبان ابتدایی را ناممکن کند، یا شرایط خاصی که تلاش برای یادگیری پیش از ورود را ناممکن یا نامعقول سازد. برای جزئیات استثناها و گواهی زبان، راهنمای شرط A1 در پیوست همسر را بخوانید.

معافیت‌های مربوط به بلوکارت یا بعضی اقامت‌های نیروی متخصص را به آوسبیلدونگ تعمیم ندهید. دوره معادل‌سازی مدرک با اقامت 16d نیز مسیر دیگری است. عنوان دقیق اقامت اهمیت دارد، حتی اگر کارفرما یا مؤسسه همه این مسیرها را با نام کلی «مهاجرت کاری» معرفی کند. برای زبان خودِ متقاضی دوره، تفاوت B1 و B2 در آوسبیلدونگ جداگانه توضیح داده شده است.

روند درخواست از ایران در حال حاضر چگونه است؟

طبق اطلاعیه جاری فعالیت محدود سفارت که در ۹ اکتبر ۲۰۲۶ بررسی شد، برای پیوست ایرانیان ساکن ایران این دو وضعیت را از هم جدا کنید:

• پیش‌موافقت ماده 81a با درج اعضای خانواده: به دارندگان این پیش‌موافقت که از ۱۵ ژوئیه ۲۰۲۶ در فهرست‌های جدید مربوط در TLScontact ثبت‌نام کرده‌اند، وقت داده می‌شود. همسرِ درج‌شده در پیش‌موافقت می‌تواند همزمان با متقاضی اصلی مراجعه کند.

• مسیر فهرست انتظار پیوست تهران: رسیدگی محدود و به‌ترتیب ثبت‌نام انجام می‌شود. برنامه حمایت از خانواده سازمان بین‌المللی مهاجرت، IOM FAP، هنگام رسیدن نوبت تماس می‌گیرد و ارائه درخواست از طریق دفتر آن در استانبول انجام می‌شود. سفارت تأکید کرده مستقلاً نزد کنسولگری استانبول یا iDATA وقت نگیرید.

برای مسیر عادی خانواده، از پیوند سامانه نوبت‌دهی داخل صفحه رسمی ویزاهای ملی سفارت تهران استفاده کنید. مسیر و زمان مراجعه را بر اساس دعوت رسمی پیش ببرید؛ سفر خودسرانه به کشور همسایه، وقت پیوست ایجاد نمی‌کند.

برای آوسبیلدونگ شرکتی، راهنمای جاری سفارت ارائه پیش‌موافقت اداره اتباع خارجی در روند ماده 81a یا آژانس فدرال کار را ذکر کرده است. اگر فقط موافقت آژانس کار دارید، آن را معادل مسیر مراجعه همزمان ماده 81a ندانید. دسته نوبت فرد اصلی و همسر را مطابق همان مدارک بررسی کنید. چک‌لیست رسمی آوسبیلدونگ شرکتی از چک‌لیست همسر جداست.

ثبت‌نام در فهرست انتظار با تحویل درخواست و آغاز رسیدگی یکی نیست. سفارت زمان رسیدگی را وابسته به نوع پرونده، کامل بودن مدارک و پاسخ مراجع آلمانی می‌داند؛ برای این زوج نمی‌توان از روی مدت اعلام‌شده در یک پرونده دیگر، تاریخ قطعی صدور ویزا تعیین کرد.

برای پرونده همسر چه مدارکی آماده کنیم؟

چک‌لیست پیوست به همسر غیرآلمانی سفارت تهران، مورخ ۲۸ آوریل ۲۰۲۶ از جمله این مدارک را نام می‌برد:

• فرم امضاشده VIDEX، عکس بیومتریک و اصل گذرنامه معتبر همراه کپی صفحات مشخصات

• سند ازدواج و شناسنامه متقاضی، با ترجمه آلمانی و تأییدات خواسته‌شده

• کپی گذرنامه، دو روی مدرک اقامت و گواهی ثبت نشانی همسر در آلمان؛ گواهی نشانی هنگام مراجعه نباید بیش از شش ماه از صدورش گذشته باشد

• کپی شناسنامه یا گواهی تولد همسر و ترجمه ساده آن

• اصل و کپی گواهی معتبر A1، مگر اینکه استثنای قابل اعمال احراز شود

• در ازدواج‌های قبلی، مدارک طلاق یا فوت؛ در ازدواج وکالتی، مدرک وکالت پیش از عقد

این فهرست خلاصه است. تعداد نسخه‌ها، ترتیب مدارک و تأییدات هر سند را از همان چک‌لیست کنترل کنید. سفارت می‌تواند مدارک تکمیلی بخواهد.

اگر هنگام اقدام همزمان هنوز کارت اقامت آلمان یا گواهی ثبت نشانی ندارید، از مرجع هماهنگ‌کننده پرونده بپرسید برای درخواست پیش از ورود چه مدارک جایگزین یا تکمیلی لازم است. قرارداد آموزش، پیش‌موافقتِ شامل همسر و مدارک برنامه سکونت و تأمین مالی را برای این بررسی آماده داشته باشید.

آیا همسر پس از ورود اجازه کار دارد؟

اقامت پیوست همسر اصولاً امکان اشتغال را فراهم می‌کند و سقف کار جانبی کارآموز به همسر منتقل نمی‌شود. برای زمان شروع، نوشته روی ویزا یا مدرک اقامت و برگه تکمیلی باید بررسی شود؛ ماده 4a قانون اقامت درج اجازه و محدودیت کار در عنوان اقامت را الزامی می‌داند. جزئیات شروع پیش از دریافت کارت و مجوز مشاغل تخصصی در راهنمای کار با اقامت پیوست همسر آمده است.

اگر هنوز قرارداد آوسبیلدونگ نداریم، همین شرایط برقرار است؟

ویزای جست‌وجوی محل آموزش با ویزای شروع آوسبیلدونگ تفاوت دارد. ماده ۱۷ قانون اقامت برای جست‌وجوی محل آموزش، اقامت تا نه ماه را پیش‌بینی کرده است. نمی‌توان صرف امید به یافتن قرارداد چندساله را معادل داشتن پرونده آموزش تحت ماده 16a گرفت. اگر هنوز قرارداد ندارید، امکان پیوست را بر پایه عنوان واقعی درخواست بررسی کنید.

اگر فرزند هم همراه شماست، برای او پرونده و شرایط جداگانه پیوست فرزند مطرح می‌شود؛ نتیجه پرونده همسر به‌تنهایی پاسخ آن نیست. پیش از قطعی‌کردن تاریخ شروع دوره، سه موضوع را روشن کنید: مسیر نوبت هر عضو خانواده، مدارک قابل قبول تأمین مخارج و مسکن، و آمادگی زبانی هر متقاضی.

برنامه زبان را برای هر دو نفر جدا تنظیم کنید

اگر برای همسر A1 لازم است و متقاضی آوسبیلدونگ باید به B1 یا B2 برسد، زمان کلاس و آزمون را جداگانه برنامه‌ریزی کنید. از فرم کارن برای درخواست مشاوره درباره ترم اول یا تعیین سطح استفاده کنید تا نقطه شروع مناسب هر نفر مشخص شود.